نویسنده: حبیب ترکمن - دوشنبه ۳ امرداد ۱۳٩٠

در دشت هموار ترکمن صحرا و در مرز شمالی با کشور ترکمنستان و تقریباٌ از غرب روستای “داشلی برون” به سمت دریای خزر ، به لحاظ وضعیت زمین ساختی و وجود شاح آبهای رودخانه اترک در این منطقه، مجموعة تالابی شگفت انگیزی بوجود آمده است. این تالاب ها شامل آلماگل –آلاگل– اینچه – دانشمند– بی بی شیروان – آجی گل – شور و… که مجموع مساحت آنها بر حسب سال های پر آبی و یا خشک سالی متغیر است . و تا 3000 هکتارنیز تخمین زده شده است. مساحت سه تالاب “آجی گل ، آلاگل و آلماگل ” 1400 هکتار است .  گرچه برخی اوقات از این تالابها در نقشه های جغرافیایی به عنوان دریاچه ذکر می شود, نظیر دریاچه دانشمند ، دریاچه آلاگل ، دریاچه شور ( نمک ) اما همة آنها در قالب تعاریف تالاب گنجانده می شوند.

این تالاب ها در اراضی مسطح و هموار ترکمن صحرا و در محدوده تپه های شنی کم ارتفاع و اراضی شنی مسطح قرار گرفته اند. از نظر زمین ساختی نیز بستر طبیعی آنها در منطقه ” پلایا ” و جزو سواحل و مناطق آبگیر محسوب می شود که در شمال تراس های لسی و آبرفتی دشت گرگان قرار دارد . رودخانه اترک و ریز آبه ها و سیلاب های آن نقش قابل توجه ای در تامین آب این تالاب ها دارد ( رودخانه اترک با 535 کیلومتر طول مسیر، از ارتفاعات قوچان در خراسان سرچشمه می گیرد و پس از عبور از استان خراسان در مراوه تپه وارد استان گلستان می شود و در شمال شهرستان آق قلا وارد ترکمنستان می شود و در نهایت به دریای خزر می ریزد . این رودخانه 190 کیلومتراز مرز مشترک ایران و ترکمنستان را تشکیل می دهد).


آب و هوای این منطقه در تابستان خشک و گرم و زمستان‌ها معتدل می‌باشد. متوسط بارندگی این منطقه مشابه تهران و کمتر از 300 میلیمتر در سال است بعلاوه وجود دوره های خشک سالی و تر سالی از ویژگیهای بارز اقلیم این منطقه است.

این تالاب ها از نظر موقعیت سیاسی در بخش ” داشلی برون ، شهرستان گنبد کاووس ( استان گلستان) قرار دارند .

مسیر دسترسی به این تالاب ها از گرگان ( مرکز استان ) به سمت آق قلا و اینچه برون است

تالاب آلاگل در غرب جاده آق قلا – اینچه برون و در 17 کیلومتری جنوب غربی اینچه برون قرار دارد .

در زبان ترکی ” ُگل ” به تالاب اطلاق می شود و اسامی تالاب های فوق الذکر در زبان ترکمنی به معنی تالاب های شور و گل آلود است .

مساحت : 2500 هکتار ( در زمان پر آبی ) با وجود نوسان سطح آب آن در سال های خشک اما این تالاب کاملاٌ خشک نمی باشد .

ارتفاع از سطح دریا : 6 – (شش متر پایین تر از سطح آبهای آزاد)

متوسط عمق تالاب: در حدود 2 متر و آب آن نسبتاٌ لب شور است .

معیار های تالابی : این تالاب به علت داشتن معیار های 1a ( به عنوان یک نمونه شاخص خوب از یک تالاب طبیعی ، دارای صفتهای ویژه مربوط به یک منطقه جغرافیایی زیستی باشد ) ,2a ( در بر دارندة مجموعه ای از گونه ها و زیر گونه های نادر ، آسیب پذیر یا در خطر انقراض از گیاهان و یا جانوران و یا تعداد قابل ملاحظه ای از افراد هر یک یا تعداد بیشتری از این گونه ها باشد ) 3a ( جزو به طور منظم 20 هزار پرندة آبزی را در خود نگهدارد) و 3c ( در جایی که اطلاعات راجع به جمعیت در دسترس است به طور منظم یک درصد افراد جمعیت یک گونه یا زیر گونه پرندگان آبزی را حمایت و نگهداری کند ) در سال 1354 به همراه دو تالاب دیگر ( آجی گل و آلماگل ) تحت یک عنوان در فهرست کنوانسیون حفاظت از تالابها ( رامسر ) به ثبت رسید.

این تالاب به ترتیب از نوعSs ( مردابها ی شور ، لب شور ، آهکی ، فصلی / ادواری ) Ts (مرداب ها و حوضچه های آب شیرین فصلی/ادواری ) R ( دریاچه های شور ، لب شور و آهکی فصلی /تناوبی ) P ( دریاچه های آب شیرین فصلی /ادواری ) W ( تالاب های با پوشش درختچه ای ) طبقه بندی شده است .

این تالاب از نظر شکل نیز جزو تالاب های گِرد محسوب می شود .

آب و هوای معتدل زمستانی یکی دیگر از شاخص های طبیعی این تالاب است و آب آن در زمستان یخ نمی زند و همین خصوصیت آن را مهمان پذیر پرندگان مناطق سرد شمالی کرده است .

شاخص های زیستی ( اکولوژیکی ) : همچنانکه اشاره شد این تالاب پذیرای پرندگان مهاجر در زمستا ن است که جوجه آوری نیز می کنند. تا کنون 85 گونه پرنده شامل 19 گونه بومی و 66 گونه مهاجر در این تالاب ها ی سه گانه ( آلاگل ، آجی گل ، آلما گل ) شناسایی شده است. از پرندگان مهاجر نیز 14 گونه آن عبوری بوده و بقیه زمستان گذرانی می کنند و یا در تابستان جوجه آور هستند . برخی پرندگان دیده شده در این تالاب ها از جمله آلاگل عبارتند از :

فلامینگو ، غاز پیشانی سفید ، پلیکان سفید ، پلیکان پاخاکستری ، قوی گنگ ، قوی فریاد کش ، انواع کشیم ها ، بو تیمار های کوچک ، سلیم ها و پرستو ها

سرپرست حفاظت محیط زیست گنبدکاووس در 24 مهر ماه سال جاری (84) خبر از فرود پیش قراولان پرندگان مهاجر شمال سیبری در این تالاب های بین المللی را داد.

وی گونه های این پرندگان مهاجر را شامل انواع اردک، قو، چنگر، حواصیل، اگرت، باکلان، کشیم، غاز و پرندگان شکاری از قبیل سنقر تالابی، عقاب ها، شاهین و سارگیه ها خواند (منبع شماره 3 )

گیاهان این تالاب چنانکه در تصاویر ضمیمه نیز ملاحظه می شوند یا در حاشیه تالاب قرار دارند نظیر ” گز ” و یا ریشه در آب دارند. نظیر لوئی . که تلفیق این دو چشم انداز های بسیار شگفت انگیزی را در این تالاب بوجود آورده است.

از گونه های گیاهی آن می توان به

Carex spجگن

Typha angustifolia لوئی–گرز

Tamarix aphylla شورگز– گز شاهی

Potamogeton pectinatus بارهنگ آبی شانه ای

Phragmites australis نی

Ceratophyllum demersumعلف شاخی غوطه ور

Ranunulus trichophyllus آلاله میوه کرکی

Juncus sp صوف-سازو

Polygonum amphibium هفت بند دوزیست اشاره کرد .

مخاطرات تالاب : شکار ( قانونی و غیر قانونی ) ، مشابه تالاب های دیگر از مخاطرات این تالاب است. فصل شکار طبق تقویم اداره محیط‌زیست از اول پاییز تا آخر زمستان هر سال و هر هفته دو روز(چهارشنبه و جمعه) می‌باشد. که عملاٌ بر قانونی بودن کشتار پرندگان به عنوان تفریح و تفنن صحه می گذارد ، که البته امسال (84) به دلیل شیوع انفولانزای مرغی ظاهراٌ محدودیت هایی ایجاد شده است .

یکی دیگر از معضلات جدی گریبانگیر این تالاب، جاده در دست احداث است که از کنار این تالاب می گذرد. هم اکنون این جاده کشی ظاهراٌ نیمه تمام رها شده است . این جاده کشی ضمن آنکه مخاطراتی برای خود تالاب داشته و به بافت زیستی آن آسیب می زند جاده را نیز بسیار آسیب پذیر می کند . (بر اساس بازدید اعضای کانون دیده بانان زمین در آبان 1384 که امیدواریم قابل توجه مسئولین سازمان حفاظت محیط زیست قرار گیرد )

از دیگر مخاطرات تهدید کننده این تالاب، کانال کشی در کنار آن می باشد که در بهم خوردن تعادل طبیعی تالاب بی تاثیر نحواهد بود .

احداث سد خاکی در بالادست این تالاب نیز از دیگر مخاطرات این تالاب و تالاب های همجوار آن است .

مجموع این مخاطرات در صورت عدم کنترل، موجب می شود یکی از مهم ترین کارکرد های این تالاب که همان کنترل سیلاب ها است به مخاطره بیافتد.

اگر چه این تالاب به دلیل دور بودن از کانون های جمعیتی، خوشبختانه نسبت به دیگر تالاب های استان های شمالی زیبایی و بکر بودن خود را حفظ کرده ولی امیدواریم مدیریت تالاب های کشور بتواند با کنترل بیشتری این تالاب را از گزند مخاطرات آتی حفظ نماید .

کانون های جمعیتی این محدودة شامل ” تنگلی ” ، “اوخی تپه” ، ” اینچه برون ” است که مطابق با شواهد ذکر شده در برخی مآخذ همواره در تهدید سیل های رودخانه اترک بوده اند و حتی موقعیت استقرار برخی از آنها بر پایه ، در امان بودن از این سیلاب ها بوده است. نظیر اوخی تپه که بر روی تپه ای واقع است و در موقع طغیان رودخانه اترک اطراف تپه را سیلاب فرا می گرفته ولی روستا در امان می مانده است .

با توجه به موقعیت منطقه که در مسیر و یا در بستر سیلاب های عبوری رودخانه اترک به سمت دریای خزر قرار دارد، ویژگی و ساختار بسیار حساسی را برای آن از دیر باز بوجود آورده است . بنا براین هر گونه ساخت و ساز و ایجاد موانع در مسیر سیل و تغییر بستر سیلاب ها با اهداف توسعه ای از جمله گردشگری با ساختار طبیعی منطقه کاملاٌ منافات داشته و تعادل طبیعی این منطقه را به هم زده و عملکرد های این تالاب های شگفت انگیز را ، از جمله نقش کنترل سیل و ساختار اکولیژیکی و حفظ تنوع زیستی آن را مختل می کند

حبیب ترکمن
سلام دوستان به اتاق ترکمن خوش اومدین (پاراخات لیق اوچین سایراسین دیلیم آبادان لیق اوچین ایشله سین الیم آدم لار دوست دوغان لیق آرزوم هم دنیانیگ یوزنده بولماسین ظلم مختومقلی فراغی) (ماوی آسمانلی اولکامی/غم باسماسین هیچ هاچان) (تازه یولی کهنه یولا غوشلاما/کهنه دان پند آلمانی تازانی باشلاما/دوست یار تاپماغ واجبدیر/اما تازه تاپدم دیب کهنه نی تاشلاما) حبیب
فهرست اصلی
دوستان
کدهای اضافی کاربر



Untitled Document
دریافت کد خوش آمدگویی

دریافت کد موزیک
http://emingharib.persiangig.com/habib/bghabib.jpg